PRACA ORYGINALNA
Geneza, właściwości i klasyfikacja gleb organicznych w Delcie Wisły
1
University of Warmia and Mazury in Olsztyn, Department of Soil Science and Microbiology, Plac Łódzki 3, 10–722 Olsztyn, Poland
Data nadesłania: 07-11-2025
Data ostatniej rewizji: 19-02-2026
Data akceptacji: 11-05-2026
Data publikacji online: 11-05-2026
Data publikacji: 11-05-2026
Autor do korespondencji
Barbara Kalisz
Faculty of Agriculture and Forestry, Department of Soil Science and Microbiology, University of Warmia and Mazury in Olsztyn, Plac Łódzki 3, 10-727, Olsztyn, Polska
Faculty of Agriculture and Forestry, Department of Soil Science and Microbiology, University of Warmia and Mazury in Olsztyn, Plac Łódzki 3, 10-727, Olsztyn, Polska
Soil Sci. Ann., 2026, 77(2)221682
SŁOWA KLUCZOWE
STRESZCZENIE
Celem niniejszej pracy było przedstawienie genezy i właściwości gleb organicznych występujących na holoceńskiej równinie deltowej najmłodszego w Polsce regionu geograficznego Żuław Wiślanych. Zgodnie z Systematyką Gleb Polski, gleby organiczne reprezentowane były przez: Murshic peat soils, hemic, (slightly silted), (OTmu), Murshic peat soils, fibric, (strongly silted), (OTmu), Sapric murshic soils (strongly silted), (OMsa), Earth-covered peat soils, fibric, (OTnt), (5) Muddy soils, (OJmu), (6) Murshic gyttja soils, (OJmu). Geneza tych gleb ściśle wiąże się z dużą zmiennością warunków wodnych w delcie Wisły, które sprzyjały sedentacji materiałów organicznych: torfów, mułów i gytii oraz zróżnicowaną intensywnością zalewów rzecznych w wyniku których mineralne namuły fluwialne nasycały materiały organiczne w fazie akumulacji i decesji lub osadzały się na ich powierzchni. Zamulenie poziomów powierzchniowych gleb torfowo-murszowych spowodowało większe ich zagęszczenie, zmniejszenie porowatości ogólnej, w tym objętość makroporów, spadek retencji wodnej (pF 2.0) i zawartości wody dostępnej dla roślin w porównaniu do głębiej zalegających w profilach glebowych poziomów torfowych. Ze wzrostem stopnia zamulenia w badanych glebach istotnie dodatnio skorelowany był stopień wysycenia gleb kationami wapnia i potasu, stopień wysycenia gleb kationami zasadowymi (BS), a ujemnie zawartość kationów wodoru w kompleksie sorpcyjnym i pojemność sorpcyjna (TEB). Najwyższą wartość użytkową posiadają gleby natorfowe zaliczane III klasy bonitacyjnej użytków zielonych. Gleby torfowe murszowe, gleby mułowe oraz gleby gytiowe, reprezentują użytki zielone IV klasy bonitacyjnej. Natomiast gleby murszowe użytkowane płużnie zaliczają się do IVa klasy bonitacyjnej gruntów ornych.
REFERENCJE (35)
1.
Augustowski, B., 1976. Charakterystyka geomorfologiczna. In: Żuławy Wiślane. (Ed.) B. Augustowski. Gdańskie Towarzystwo Naukowe, Gdańsk, 175–188. (in Polish).
2.
Bertram, H., 1935. Die Eindeichung, Trockenlegung und Besiedelung des Weichseldeltas seit dem Jahre 1300 in ihrer geopolitischen Bedeutung. Zeitschrift des Westpreussischen Geschichtsvereins 72, 186–202.
3.
Cebulak, K., 1976. System wodno-melioracyjny. In: Żuławy Wiślane. (Ed.) B. Augustowski. Gdańskie Towarzystwo Naukowe, Gdańsk, 319–350. (in Polish).
4.
Cyberski, J., Mikulski, Z., 1976. Stosunki hydrologiczne Żuław. In: Żuławy Wiślane. (Ed.) B. Augustowski. Gdańskie Towarzystwo Naukowe, Gdańsk, 289–318. (in Polish).
5.
Glina, B., Gajewski, P., Kaczmarek, Z., Owczarzak, W., Rybczyński, P., 2016. Current state of peatland soils as an effect of long-term drainage – preliminary results of peatland ecosystems investigation in the Grójecka Valley (central Poland). Soil Science Annual 67(1), 3–9. https://doi.org/10.1515/ssa-20....
6.
Gnatowski, T., Szatyłowicz, J., Brandyk, T., Kechavarzi, C., 2010. Hydraulic properties of fen peat soils in Poland. Geoderma 154, 188–195. https://doi.org/10.1016/j.geod....
7.
Graf-Rosenfeller, M., Cierjacks, A., Kleinschmit, B., Lang, F., 2016. Soil formation and its implications for stabilization of soil organic matter in the riparian zone. Catena 139, 9–18. https://doi.org/10.1016/j.cate....
8.
IUSS Working Group WRB, 2022. World Reference Base for Soil Resources. International soil classification system for naming soils and creating legends for soil maps. 4th edition. International Union of Soil Sciences (IUSS), Vienna, Austria. https://www3.ls.tum.de/fileadm....
9.
Kabała, C., et al., 2019. Polish Soil Classification, 6th edition – principles, classification scheme and correlations. Soil Science Annual 70(1), 71–97. https://doi.org/10.2478/ssa-20....
10.
Kalisz, B., Łachacz, A., 2009. Content of nutrients, heavy metals and exchangeable cations in riverine organic soils. Polish Journal of Soil Science 42(1), 43–52.
11.
Kalisz, B., Urbanowicz, P., Smólczyński, S., Orzechowski, M., 2021. Impact of siltation on the stability of organic matter in drained peatlands. Ecological Indicators 130, 108149. https://doi.org/10.1016/j.ecol....
12.
Kondracki, J., 2000. Geografia regionalna Polski. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa, 440 pp. (in Polish).
13.
Kowalik, R., 1976. Podstawy teoretyczne agrohydrologii Żuław. Gdańskie Towarzystwo Naukowe, Gdańsk, 97 pp. (in Polish).
14.
Laskowski, S., 1961. Regionalizacja przyrodniczo-rolnicza na Żuławach Wiślanych (delty Wisły). Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Rolniczej 6, 107 pp. (in Polish).
15.
Łachacz, A., Glina, B., Kalisz, B., Mendyk, Ł., Sowiński, P., 2024. Holocene lake sediments as the parent material of soil. Soil Science Annual 75(4), 202472. https://doi.org/10.37501/soils....
16.
Łachacz, A., Kalisz, B., Sowiński, P., Smreczak, B., Niedźwiecki, J., 2023. Transformation of organic soils due to artificial drainage and agricultural use in Poland. Agriculture 13, 634. https://doi.org/10.3390/agricu....
17.
Markiewicz, M., Mendyk, Ł., Gonet, S.S., 2015. Soil organic matter status in agricultural soil sequence of former shoreline of disappearing Sumowskie Lakes, north-eastern Poland. Polish Journal of Soil Science 48(1), 65–78. https://doi.org/10.17951/pjss.....
18.
Okruszko, H., 1971. Określenie ciężaru właściwego gleb hydrogenicznych na podstawie zawartości w nich części mineralnych. Wiadomości IMUZ 10(1), 47–54. (in Polish).
19.
Okruszko, H., 1976. Principles of recognition and division of hydrogenic soils. Biblioteka Wiadomości IMUZ 77, 59–77.
20.
Okruszko, H., 1988. Zasady podziału gleb hydrogenicznych na rodzaje oraz łączenia rodzajów w kompleksy. Roczniki Gleboznawcze 39(3), 127–152. (in Polish).
21.
Piaścik, H., Orzechowski, M., Smólczyński, S., 2000. Siedliska glebowe delty Wisły. Roczniki Akademii Rolniczej w Poznaniu 317, Rolnictwo 56, 115–124. (in Polish).
22.
Piaścik, H., Smólczyński, S., Orzechowski, M., 1998. Physical, water and retention properties of hydrogenic soils of the Vistula Delta. Polish Journal of Soil Science 31(2), 9–14.
23.
Piaścik, H., Smólczyński, S., Orzechowski, M., Maćkiewicz, J., 1990. Rozmieszczenie i przyrodnicza charakterystyka gleb organicznych Żuław Wiślanych. Acta Acad. Agricult. Techn. Olst. Geod. Ruris Regulat. 20, 35–45. (in Polish).
24.
Roj-Rojewski, S., 2003. Właściwości chemiczne gleb mułowych wykształconych w dolinach zalewowych Narwi i Biebrzy [Chemical properties of mud soils formed in the Narew and the Biebrza flood valleys]. Acta Agrophysica 1(2), 287–295. (in Polish).
25.
SGP, 2019. Systematyka gleb Polski, 6th edition [Polish Soil Classification, 6th ed.]. Wydawnictwo Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu, 292 pp. (in Polish).
26.
Smólczyński, S., Orzechowski, M., 2006. Sorption capacity of peat in the Vistula Delta River. Polish Journal of Environmental Studies 15(5D Part I), 1000–1004.
27.
Smólczyński, S., Orzechowski, M., 2010. Sorptive properties of upper-silted organic soils in various landscapes of north-eastern Poland. Polish Journal of Soil Science 43(2), 129–140.
28.
Smólczyński, S., Orzechowski, M., Piaścik, H., 2000. Geneza utworów i gleb hydrogenicznych w krajobrazie delty Wiślanej. Biuletyn Naukowy Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie 9, 83–91. (in Polish).
29.
Sowiński, P., Smólczyński, S., Orzechowski, M., 2005. Właściwości powietrzno-wodne i retencyjne gleb obniżeń śródmorenowych Pojezierza Olsztyńskiego. Zeszyty Problemowe Postępów Nauk Rolniczych 506, 425–431. (in Polish).
30.
Uggla, H., 1968. Bagienne i murszowe gleby gytiowiska Gązwa [Bog and muck soils of the gyttja moorland at Gązwa]. Roczniki Gleboznawcze – Soil Science Annual 18(2), 369–414. (in Polish with English summary). Also published as: Bog and muck soils of the gyttja moorland at Gązwa. USDA TT71–54055, The Foreign Scientific Publications Department, Warsaw, Poland, 1973, 48 pp.
31.
Urzędowa tabela klas gruntów [Official table of land classes], 2012. Załącznik do Rozporządzenia Rady Ministrów z 12 września 2012 r. (Dz.U. z 14 listopada 2012 r.). (in Polish).
32.
Van Reeuwijk, L.P. (Ed.), 2002. Procedures for Soil Analysis. Technical Paper 9. ISRIC, FAO Wageningen, 119 pp.
33.
Walczak, R., Ostrowski, J., Witkowska-Walczak, B., Sławiński, C., 2002. Hydrofizyczne charakterystyki mineralnych gleb Polski. Acta Agrophysica 79(5), 64 pp. (in Polish).
34.
Witek, T., 1965. Gleby Żuław Wiślanych. Pamiętniki Puławskie 18, 157–266. (in Polish).
35.
Zawadzki, S., 1973. Laboratoryjne oznaczanie zdolności retencyjnych utworów glebowych. Wiadomości IMUZ 11(2), 11–31. (in Polish).
Udostępnij
ARTYKUŁ POWIĄZANY
| eISSN: | 2300-4975 |
| ISSN: | 2300-4967 |
Przetwarzamy dane osobowe zbierane podczas odwiedzania serwisu. Realizacja funkcji pozyskiwania informacji o użytkownikach i ich zachowaniu odbywa się poprzez dobrowolnie wprowadzone w formularzach informacje oraz zapisywanie w urządzeniach końcowych plików cookies (tzw. ciasteczka). Dane, w tym pliki cookies, wykorzystywane są w celu realizacji usług, zapewnienia wygodnego korzystania ze strony oraz w celu monitorowania ruchu zgodnie z Polityką prywatności. Dane są także zbierane i przetwarzane przez narzędzie Google Analytics (więcej).
Możesz zmienić ustawienia cookies w swojej przeglądarce. Ograniczenie stosowania plików cookies w konfiguracji przeglądarki może wpłynąć na niektóre funkcjonalności dostępne na stronie.
Możesz zmienić ustawienia cookies w swojej przeglądarce. Ograniczenie stosowania plików cookies w konfiguracji przeglądarki może wpłynąć na niektóre funkcjonalności dostępne na stronie.
