PRACA ORYGINALNA
Wpływ roślinności szpilkowej na właściwości gleb bielicowych w Tatrach
1
Jagiellonian University, Faculty of Geography and Geology, Institute of Geography and Spatial Management, Department of Pedology and Soil Geography, Gronostajowa 7, 30-387 Kraków, Poland
Data nadesłania: 31-03-2026
Data ostatniej rewizji: 07-08-2026
Data akceptacji: 28-08-2026
Data publikacji online: 28-08-2026
Data publikacji: 28-08-2026
Autor do korespondencji
Zachary Motyl
Faculty of Geography and Geology, Institute of Geography and Spatial Management, Department of Pedology and Soil Geography, Jagiellonian University, Gronostajowa 7, 30-387, Kraków, Polska
Faculty of Geography and Geology, Institute of Geography and Spatial Management, Department of Pedology and Soil Geography, Jagiellonian University, Gronostajowa 7, 30-387, Kraków, Polska
Soil Sci. Ann., 2026, 77(3)235775
SŁOWA KLUCZOWE
STRESZCZENIE
Celem pracy było określenie wpływu boru górnoreglowego oraz kosodrzewiny na właściwości fizyczne i chemiczne gleb bielicowych w Tatrach. Opisano dziesięć profili glebowych, w tym pięć spod boru górnoreglowego i pięć spod kosodrzewiny. Wyniki wskazują na ogólne podobieństwo właściwości badanych gleb. Wszystkie badane gleby wykazywały cechy charakterystyczne dla górskich gleb bielicowych. Skład mineralny gleb był podobny w obu piętrach roślinnych i odzwierciedlał granitoidowy materiał macierzysty badanych gleb. Jedyna istotna statystycznie różnica pomiędzy obiema grupami gleb dotyczyła uziarnienia (frakcji piaszczystej, pyłowej i iłowej). Gleby spod boru górnoreglowego cechowały się drobniejszym uziarnieniem w porównaniu do tych spod kosodrzewiny. Może to wskazywać na różnice w intensywności procesów wietrzenia lub innej genezy materiału macierzystego w obu piętrach. Średnie wartości pH, zawartości węgla organicznego (SOC), azotu całkowitego (TN), stosunku C/N, węgla rozpuszczalnego (WEOC), azotu rozpuszczalnego (WETN), form amorficznych Fe, Al, oraz Si, współczynnika bielicowania oraz gęstości optycznej ekstraktu szczawianowego (ODOE) były podobne i nie wykazały istotnych statystycznie różnic pomiędzy badanymi grupami gleb. Wyniki badań wskazują na podobieństwo warunków środowiskowych wpływających na rozwój gleb bielicowych w piętrze boru górnoreglowego oraz w piętrze subalpejskim Tatr.
REFERENCJE (52)
1.
Aponte, C., García, L.V., Marañón, T., 2013. Tree species effects on nutrient cycling and soil biota: a feedback mechanism favouring species coexistence. Forest Ecology and Management 309, 36–46. https://doi.org/10.1016/j.fore....
2.
Augusto, L., Ranger, J., Binkley, D., Rothe, A., 2002. Impact of several common tree species of European temperate forests on soil fertility. Annales des Sciences Forestières 59(3), 233–253. https://doi.org/10.1051/forest....
3.
Bednarek, R., Skiba, S., 2015. Czynniki i procesy glebotwórcze. [In:] Mocek, A. (Ed.), Gleboznawstwo. Wyd. PWN, Warszawa, 68–98.
4.
Błażejczyk, K., 2019. Seasonal and multiannual variability of selected elements of climate in the Tatra and Karkonosze Mts over the 1951–2015 period. Przegląd Geograficzny 91/1, 41–62. https://doi.org/10.7163/PrzG.2....
5.
Borkowski, J., Szerszeń, L., Kocowicz, A., 2005. Gleby Karkonoszy [In:] Mierzejewski, M.P. (Eed.) Karkonosze. Przyroda nieożywiona i człowiek. Wyd. UW, Wrocław, 353–379.
6.
Ciarkowska, K., Miechówka, A., 2022. Identification of the factors determining the concentration and spatial distribution of Zn, Pb and Cd in the soils of the non-forest Tatra Mountains (southern Poland). Environmental Geochemistry and Health 44, 4323–4341. https://doi.org/10.1007/s10653....
7.
Drewnik, M., 2006. The effect of environmental conditions on the decomposition rate of cellulose in mountain soils. Geoderma 132(1–2), 116–130. https://doi.org/10.1016/j.geod....
8.
Drewnik, M., Musielok, Ł., Stolarczyk, M., Szymański, W., Zięba, A., Zwijacz-Kozica, T., 2021. Zróżnicowanie gleb w obrębie leśnych powierzchni badawczych Tatrzańskiego Parku Narodowego (Tatry Zachodnie). Parki Narodowe i Rezerwaty Przyrody 40(2), 19–39.
9.
D'Amico, M.E., Julitta, F., Previtali, F., Cantelli, D., 2008. Podzolization over ophiolitic materials in the western Alps (Natural Park of Mont Avic, Aosta Valley, Italy). Geoderma 146(1–2), 129–137. https://doi.org/10.1016/j.geod....
10.
D'Amico, M.E., Freppaz, M., Filippa, G., Zanini, E., 2014. Vegetation influence on soil formation rate in a proglacial chronosequence (Lys Glacier, NW Italian Alps). Catena 113, 122–137. http://dx.doi.org/10.1016/j.ca....
11.
Egli, M., Sartori, G., Mirabella, A., Favilli, F., Giaccai, D., Delbos, E., 2009. Effect of north and south exposure on organic matter in high Alpine soils. Geoderma 149(1–2), 124–136. 1308–1316. https://doi.org/10.1016/j.geod....
12.
Gee, G.W., Bauder, J.W., 1986. Particle-size analysis. [In:] Klute, A. (Ed.), Methods of Soil Analysis. Part 1. Physical and Mineralogical Methods. Agronomy Monograph. Soil Science Society of America, Madison, Wisconsin, USA, 427–445. https://doi.org/10.2136/sssabo....
13.
Han, C., Liu, Y., Zhang, C., Li, Y., Zhou, T., Khan, S., Chen, N., Zhao, C., 2021. Effects of three coniferous plantation species on plant-soil feedbacks and soil physical and chemical properties in semi-arid mountain ecosystems. Forest Ecosystems 8, 3. https://doi.org/10.1038/s41598....
14.
Hess, M., 1996. Klimat. [In:] Mirek, Z. (Ed.), Przyroda Tatrzańskiego Parku Narodowego. Wyd. TPN – PAN, Kraków – Zakopane, 53–68.
15.
IUSS Working Group WRB, 2022. World Reference Base for Soil Resources. International soil classification system for naming soils and creating legends for soil maps. 4th edition. International Union of Soil Sciences (IUSS), Vienna, Austria.
16.
Jach, R., Rychliński, T., Uchman, A., 2014. Skały osadowe Tatr. Wyd. Tatrzańskiego Parku Narodowego, Zakopane.
17.
Kabała, C., Waroszewski, J., Bogacz, A., Łabaz, B., 2012. O specyfice bielic górskich (On the specifics of Podzols in mountain areas). Roczniki Gleboznawcze – Soil Science Annual 63(2), 55–64. https://doi.org/10.2478/v10239....
19.
Komornicki, T., Adamczyk, B., Firek, A., Jakubiec, J., Niemyska-Łukaszuk, J., Oleksynowa, K., Skiba, S., Tokaj, J., 1984a. Gleby Tatrzańskiego Parku Narodowego Cz. II, Obszar Środkowy od Kopieńców po Dolinę Kościeliską. Studia Ośrodka Dokumentacji Fizjograficznej PAN w Krakowie 12, 283–299.
20.
Komornicki, T., Baran, S., Firek, A., Jakubiec, J., Niemyska-Łukaszuk, J., Oleksynowa, K., Skiba, S., 1975. Gleby Tatrzańskiego Parku Narodowego, Cz. I, Obszar Wschodni od Doliny Białej Wody po Kopieńce. Studia Ośrodka Dokumentacji Fizjograficznej PAN w Krakowie 5, 100–130.
21.
Komornicki, T., Oleksynowa, K., Skiba, S., 1984b. Gleby Tatrzańskiego Parku Narodowego, Cz. III, Obszar Dolin Chochołowskiej i Lejowej. Studia Ośrodka Dokumentacji Fizjograficznej PAN w Krakowie 12, 283–300.
22.
Komornicki, T., Skiba, S., 1996. Gleby. [In:] Mirek, Z. (Ed.), Przyroda Tatrzańskiego Parku Narodowego. Wyd. TPN – PAN, Kraków – Zakopane, 215–226.
23.
Kowalska, J.B., Gąsiorek, M., Zadrożny, P., Nicia, P., Waroszewski, J., 2021. Deep subsoil storage of trace elements and pollution assessment in mountain Podzols (Tatra Mts., Poland). Forests 12(3), 291. https://doi.org/10.3390/f12030....
24.
Kubica, B., Kwiatek, W.M., Stobiński, M., Skiba, S., Skiba, M., Gołaś, J., Kubica, M., Tuleja-Krysa, M., Wrona, A., Misiak, R., Krzan, Z., 2007. Concentrations of 137Cs, 40K radionuclides and some heavy metals in soil samples of Chochołowska Valley from Tatra National Park. Polish Journal of Environmental Studies 16, 723–729.
25.
Kubica, B., Mietelski, J.W., Gołaś, J., Skiba, S., Tomankiewicz, E., Gaca, P., Jasińska, M., Tuleja-Krysa, M., 2002. Concentration of 137 Cs, 40 K, 238 Pu and 239+240 Pu Radionuclides and Some Heavy Metals in Soil Samples from Two Main Valleys from Tatra National Park. Polish Journal of Environmental Studies 11, 537–545.
26.
Kuligiewicz, A., Szymański, W., Bindeman, I., Kowalik Hyła, M., Ciesielska, Z., Ziemiański, P.P., Różański, K., 2024. Links between environmental conditions and pedogenic phyllosilicates in Podzols in the Tatra Mountains (Poland) – I. Mineralogy. Geoderma 449, 116981. https://doi.org/10.1016/j.geod....
27.
Lundström, U.S., van Breemen, N., Bain, D.C., 2000. The podzolization process. A review. Geoderma 94(2 4), 91–107. https://doi.org/10.1016/S0016-....
28.
Miechówka, A., Ciarkowska, K., 1998. Mikromorfologiczne formy próchnicy tatrzańskich rędzin próchnicznych i butwinowych. Zeszyty Problemowe Postępów Nauk Rolniczych 464, 161–168.
29.
Miechówka, A., Niemyska-Łukaszuk, J., 2004. Content diversity of Zn, Pb and Cd in Lithic Leptosols of the Tatra National Park (Poland). Oecologia Montana 13, 1–5.
30.
Musielok, Ł., Drewnik, M., Szymański, W., Stolarczyk, M., Gus-Stolarczyk, M., Skiba, M., 2021. Conditions favoring local podzolization in soils developed from flysch regolith – A case study from the Bieszczady Mountains in southeastern Poland. Geoderma 381, 114667. https://doi.org/10.1016/j.geod....
31.
Niemyska-Łukaszuk, J., 1977. Characteristics of the humus of some forest soils in the Tatra Mts. Part. II. Fractionary composition of the humus compounds. Roczniki Gleboznawcze – Soil Science Annual 28, 143–168.
32.
Norris, M., Avis, P., Reich, P., Hobbie, S., 2012. Positive feedbacks between decomposition and soil nitrogen availability along fertility gradients. Plant and Soil 367, 347–361. https://doi.org/10.1007/s11104....
33.
Piękoś-Mirkowa, H., Mirek, Z., 1996. Zbiorowiska roślinne. [In:] Mirek, Z. (Ed.). Przyroda Tatrzańskiego Parku Narodowego. Wydawnictwo Tatrzańskiego Parku Narodowego, Zakopane, 237–274.
34.
Piotrowska, K., Danel, W., Iwanow, A., Gaździcka, E., Rączkowski, W., Bezák, V., Maglay, J., Polák, M., Kohút, M., Gross, P., 2015. Geologia. [In:] Dąbrowska, K., Guzik, M. (Ed.). Atlas Tatr, TPN, Zakopane.
35.
Sauer, D., Sponagel, H., Sommer, M., Giani, L., Jahn, R., Stahr, K., 2007. Podzol: Soil of the Year 2007. A review on its genesis, occurrence, and functions. Journal of Plant Nutrition and Soil Science 170(5), 581–597. https://doi.org/10.1002/jpln.2....
36.
Segura, J.H., Nilsson, M.B., Sparrman, T., Serk, H., Schleucher, J., Tolu, J., Öquist, M.G., 2019. Boreal tree species affect soil organic matter composition and saprotrophic mineralization rates. Plant and Soil 441(1 2), 173–190. https://doi.org/10.1007/s11104....
37.
Skiba, M., 2001. The origin of kaolinite from the Tatra Mts. podzols. Mineralogia Polonica 32(2), 67–77.
38.
Skiba, M., 2007. Clay mineral formation during podzolization in an alpine environment of the Tatra Mountains, Poland. Clays and Clay Minerals 55(6), 618–634. https://doi.org/10.1346/CCMN.2....
39.
Skiba, M., Szczerba, M., Skiba, S., Bish, D.L., Grybos, M., 2011. The nature of interlayering in clays from a podzol (Spodosol) from the Tatra Mountains, Poland. Geoderma 160(3–4), 425–433. https://doi.org/10.1016/j.geod....
40.
Skiba, S., 1983. Tendencje do strefowości rędzin tatrzańskich na przykładzie gleb stoków Kominiarskiego Wierchu. Roczniki Gleboznawcze – Soil Science Annual 34(4), 103–112.
41.
Skiba, S., 1985. Rola klimatu i roślinności w genezie gleb górskich na przykładzie gleb z Tatr Polskich i z gór Mongolii. Zeszyty Naukowe Akademii Rolniczej w Krakowie, Rozprawy nr 99, Kraków, 1–114.
42.
Skiba, S., 1995. Pokrywa glebowa. [In:] Warszyńska, J. (Ed.), Karpaty Polskie, przyroda, człowiek i jego działalność. Uniwersytet Jagielloński, Kraków, 69–76.
43.
Stützer, A., 1999. Podzolisation as a soil forming process in the alpine belt of Rondane, Norway. Geoderma 91(3–4), 237–248. https://doi.org/10.1016/S0016-....
44.
Thomas, G.W., 1996. Soil pH and soil acidity. [In:] Sparks, D.L., Page, A.L., Helmke, P.A., Loeppert, R.H., Soltanpour, P.N., Tabatabai, M.A., Johnston, C.T., Sumner, M.E. (Eds.), Methods of Soil Analysis: Part 3 Chemical Methods. Soil Science Society of America, Madison, Winsconsin, USA, 475–490. https://doi.org/10.2136/sssabo....
45.
Van Reeuwijk, L.P., 2002. Procedures for Soil Analysis. International Soil Reference and Information Centre Technical Paper 9. Wageningen.
46.
Valerio, M.W., McDaniel, P.A., Gessler, P.E., 2016. Distribution and Properties of Podzolized Soils in the Northern Rocky Mountains. Soil Science Society of America Journal 80(5), https://doi.org/10.2136/sssaj2....
47.
Wang, C., McKeague, J.A., Kodama, H., 1986. Pedogenic imogolite and soil environments: case study of Spodosols in Quebec, Canada. Soil Science Society of America Journal 50(3), 711–718. https://doi.org/10.2136/sssaj1....
48.
Waroszewski, J., Malkiewicz, M., Mazurek, R., Łabaz, B., Jezierski, P., Kabała, C., 2015. Lithological discontinuities in Podzols developed from sandstone cover beds in the Stolowe Mountains (Poland). Catena 126, 11–19. https://doi.org/10.1016/j.cate....
49.
Wasak, K., Drewnik, M., 2015. Land use effects on soil organic carbon sequestration in calcareous Leptosols in former pastureland – a case study from the Tatra Mountains (Poland). Solid Earth 6, 1103–1115. https://doi.org/10.5194/se-6-1....
50.
Wasak, K., Drewnik, M., 2016. Properties of humus horizons of soils developed in the lower montane belt in the Tatra Mountains. Polish Journal of Soil Science 45, 57.
51.
Weichmann, H., 1983, Ein Vergleich von Eisenpodsolen im östlichen Niedersachsen mit Podsolen unter borealem Nadelwald in Finnland. Mitteilungen der Deutschen Bodenkundlichen Gesellschaft 38, 105–118.
52.
Zadrożny, P., Miechówka, A., 2008. Podzolization as a factor conditioning sulphur distribution in the soil profile. Roczniki Gleboznawcze – Soil Science Annual 59(3/4), 298–302.
Udostępnij
ARTYKUŁ POWIĄZANY
| eISSN: | 2300-4975 |
| ISSN: | 2300-4967 |
Przetwarzamy dane osobowe zbierane podczas odwiedzania serwisu. Realizacja funkcji pozyskiwania informacji o użytkownikach i ich zachowaniu odbywa się poprzez dobrowolnie wprowadzone w formularzach informacje oraz zapisywanie w urządzeniach końcowych plików cookies (tzw. ciasteczka). Dane, w tym pliki cookies, wykorzystywane są w celu realizacji usług, zapewnienia wygodnego korzystania ze strony oraz w celu monitorowania ruchu zgodnie z Polityką prywatności. Dane są także zbierane i przetwarzane przez narzędzie Google Analytics (więcej).
Możesz zmienić ustawienia cookies w swojej przeglądarce. Ograniczenie stosowania plików cookies w konfiguracji przeglądarki może wpłynąć na niektóre funkcjonalności dostępne na stronie.
Możesz zmienić ustawienia cookies w swojej przeglądarce. Ograniczenie stosowania plików cookies w konfiguracji przeglądarki może wpłynąć na niektóre funkcjonalności dostępne na stronie.
